Nə üçün dünyamiqyaslı ədalətin icrası Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) və İmam Əliyə (ə) yox, İmam Zamana (ə) tapşırıldı?
Böyük Allah bəşəri yaratdığı gündən etibarən Peyğəmbərləri insanlara doğru yola göstərmək və şəri hökmləri bəyan etmək üçün gödərmiş, oların vücudunda rəhbərə ehtiyac hissi qoymuşdur. Peyğəmbərlərin göndərilməsi və sonuncu peyğəmbərdən sonra məsum imamların təyin edilməsi təkamül yolunun davamı üçündür. Allah-taala hər dövrə hakim şəraitə uyğun olaraq hər bir ümmətə peyğəmbərlər göndərmişdir. Lakin heç bir peyğəmbər öz proqramlarını kamil şəkildə icra etməyə müvəffəq olmamış və ədalətli cəhanşümul hökümət təşkil edə bilməmişdir. Çünki, camaat dünyamiqyaslı ədalətli bir höküməti qəbul etməyə hazır olmamışlar. İlahi peyğəmbərlər camaatı yeganə Allaha pərəstişə dəvət etdikdə, həmişə onların müxalifəti ilə üzləşirdilər. Xüsusilə, eyş-işrətlə məşğul olan sərvətlilər, hakimlər, dünyapərəstlər, hətta elm adamları ilahi peyğəmbərlərin dəvəti ilə kəskin mübarizə aparır və başqalarını da öz arxasınca çəkərək haqqa itaətdən çəkindirirdilər. Məhz bu səbəbdən, ilahi peyğəmbərlərə yalnız kiçik bir qrup iman gətirirdi. Tarixdə düzgün əqidələrə və haqq-ədalətə pərəstiş edən Allahın və peyğəmbərlərin əmrlərinə müti olan quruluş çox az olmuşdur. Buna Süleyman peyğəmbərin hakimiyyətini misal çəkmək olar, hərçənd peyğəmbərlərin bəzi təlimləri tədriclə insanların mədəniyyətinə təsir etmişdir.
Beləliklə, peyğəmbərlərin göndərilməsində ilk hədəf ilahi vəhy və təlimlər vasitəsi ilə insanın təkamülə çatmasına zəmin və şərait hazırlamaqdır. Onların hədəflərindən biri də bacarıqlı və istedadlı şəxslərin əqli və ruhi-mənəvi təkamülünə kömək etmək idi. Bütün peyğəmbərlər ideal hökümət qurmaq və yer üzünə ədaləti bərpa etmək məqsədini izləmiş və hər biri zamana uyğun gücləri çatdığı qədər bu yolda çalışmışlar. Bəziləri müəyyən məkan və zamanda ilahi hökümət təşkil etsə də, heç bir peyğəmbər üçün dünyamiqyasında ədalətli bir hökümət qurmaq şəraiti hazırlanmamışdır. Əlbəttə, şəraitin hazırlanmaması ilahi təlimlərin qüsurlu olması demək deyil. Çünki ilahi hədəf insanların ixtiyari işlərində şəraitin hazırlanmasından aslıdır. Onlar haqq dini qəbul etmək və ilahi rəhbərlərə tabe olmaqla tam azaddır və bu işdə məcburiyyət yoxdur. “Nisa” surəsinin 165-ci ayəsində buyurulduğu kimi, “Allah-taala peyğəmbərləri (möminlərə) müjdə gətirən və (kafirləri) əzabla qorxudan kimi göndərdi ki, daha insanlar üçün peyğəmbərlərdən sonra Allaha qarşı bir bəhanə yeri qalmasın…”
Peyğəmbəri-Əkrəm (s)in Alahın sonuncu elçisi kimi, eləcə də İmam Əli (ə) və ondan sonrakı imamların vəzifəsi dünyada ədalət nurunu yandırmaq və camaatı İslama dəvət etmək idi. Camaatda ruhi-fikri şərait olmadığından, ədalətli cahanşümul hökümət təşkil edə bilmədilər. Hələ ki, ədalətli quruluşu tələb edən şəraiti qəbul etsinlər. Həqiqətdə, burada insan inkişafına doğru addımlamaq üçün təlimə ehtiyac duyan və inkişaf mərhələlərini tədriclə keçən uşağa bənzəyir. Odur ki, ilahi rəhbərlər həmin hədəfə çatmaq üçün lazımi şərait olmadan ümumdünyəvi islahat və ədalətli hökümət təşkil etməyə razılıq vermirdilər. Bunun səbəbi isə onların qüsurlu olması deyil, lazımi şəraiti və camaatda hazırlıq olmaması idi. İslami rəvayətlərə əsasən, dünyada ədalətli hakimiyyəti qəbul etmək və camaatın düşüncəsini dəyişmək əqli təkamüldən, ictimai və mədəni-ideoloji hazırlıqdan aslıdır. Allahın istəyi ilə İmam Zamanın (ə) zühur əsrində bu şərait yaranacaq və nəhayət, dünyaya ədalətli quruluş hökm sürəcəkdir. Biz burada həmin şəraitlərin bir neçəsinə toxunmaqla kifayətlənirik:
1.İctimai hazırlıq: İmam Zamanın (ə) zühuruna səbəb olan şərtlərdən biri ictimai hazırlıqdır. O həzrətin zühurundan qabaq yer üzünü zülm və haqsızlıq bürüyəcək, xalqlar və ölkələr arasında qanlı müharibələr baş verəcək və kütləvi qırğınlıqlarla nəticələnəcəkdir. İmam Sadiq (ə) buyurur: “Xalqın üçdə iki hissəsi öldürülməyincə İmam Zaman (ə) zühur etməyəcək…” O həzrətdən “Xalqın neçə hissəsi qalacaq?” – deyə soruşduqda, buyurdu: “Məgər istəməzsiniz ki, xalqın üçdə biri qalsın?” O zaman insanların canı və malı təhlükəyə düşəcək, əmin-amanlıq aradan qalxacaq, hər yeri qorxu bürüyəcək, qəfil ölümlər bəşəri haqlayacaq. İmam Əli (ə) bu haqda buyurur: Mehdinin zühurunun bir sıra nişanələri vardır ki, acınacaqlı və kütləvi qırğınlar, tez və ardıcıl ölümlər və “taun” xəstəliyinin yayılması həmin nişanələrdəndir.”
Rəvayətlərə əsasən, həmin dövrdə günahsız uşaqlar zülmkar hakimlərin əli ilə faciəli işgəncələrə məruz qalacaq, ölümlə nəticələnən xəstəliklər genişlənəcəkdir. Belə çətin bir şəraitdə, bəşəriyyət aləminə ümidsizlik hakim kəsiləcək, insanlar ölümü ən yaxşı ilahi hədiyyə hesab edəcək və ömürlərinin sona yetməsini, gecə-gündüz yırıtıcılıqdan və haqqın mənimsənməsindən ölüm arzulayacaqlar. Bu zaman insanlar Allaha üz tutacaq, ümumdünyəvi islahat və cahanşumul inqilaba hazırlaşacaq və səmadan belə bir nida eşidəcəklər: “Ey əhli-aləm, zülmkarların hökmranlıq dövrü bitdi və Mehdi zühur etdi.” Bu səmavi nida yenidən insanların ruhsuz bədəninə üfürüləcək və onlar eşq, iman, səfa-səmimiyyət və sevinclə həyat sürəcəklər. Demək, İmam Zamanın (ə) zühurunun səbəblərindən biri ictimai hazırlıqdır. Belə ki, camaat dünyaya hakim nizamdan, zülm və haqsızlıqdan təngə gəlib, maddi həyatın aclığını daddığı və ümidləri üzüldüyü halda, böyük bir islahatın və cahanşümul inqilabın intizarını çələcəklər.
2. Fikri-mədəni hazırlıq: İmam Zamanın (ə) zühuruna zəmin hazırlayan səbəblərdən biri də bəşərin fikri-mədəni hazırlığıdır. Bu mərhələyə çatmaq üçün camaat irqindən, milliyyətindən, dilindən və handı ölkədə yaşamasından asılı olmayaraq vahid günəş nuru, ruhlandırıcı nəsim küləklər, yağdırıcı buludlar və təbiətin digər qüvvələri kimi coğrafi sərhədləri pozub, dünyanı vahid ölkə bilməlidirlər. İrqçilik, milliyyətpərəstlik və s. Bəşər aləminin heç bir problemini həll etməyə qadir deyildir. İmam Zamanın (ə) zühürü və bu böyük hədəf üçün mənəviyyata söykənən fikri-mədəni hazırlıq lazımdır.
3. Elmi-texnoloji hazırlıq. İmam Zamanın (ə) zühuruna zəmin hazırlayan səbəblərdən biri də bəşərin elmi-texnoloji hazırlığıdır. Ayətullah Məkarim Şirazi yazır: “Cahanşümul hökümətin təşkili və idarə olunması üçün bir sıra mütərəqqi təchizat lazımdır ki, onunla dünyanı nəzarət altında saxlamaq və tüz bir zamanda hər bir şeydən agahlıq mümkün olsun, ehtiyac zamanı dünyanın bir tərəfindən başqa bir tərəfinə getmək, mümkün və zəruri məlumatları qısa müddət ərzində dünyanın bütün nöqtəsinə çatdırmaq üçün lazım olan imkanlar mövcud olsun. Görəsən, bir mesajı dünyanın başqa bir nöqtəsinə çatdırmaq üçün bir il vaxt tələb etsə, dünyanı idarə etmək və ədalətə riayət etmək olarmı? Bu hadisəni müxtəlif yönlərdən araşdıran hədislərin sayı az deyildir. Şübhəsiz, İmam Mehdi (ə)ın dövründəki sənaye və texnologiya bəşərin dinsizliyinə səbəb olan müasir dünyamıza hakim texnologiya məhdudiyyəti aradan qaldırılacaq, bu sahə o qədər inkişaf edəcək ki, müasir insan onu dərk etməkdən acizdir.
Hədislərə görə zühur əsrindı mütərəqqi sənaye və texnologiya ilə dünya sanki bir şəhərə çevriləcək, şərqlilər qərbliləri görüb, danışıqlarını eşidəcəklər. İmam Sadiq (ə) buyurur: “Mehdinin dövründə şərqdə yaşayan imanlı bir şəxs qərbdə yaşayan qardaşını görəcəkdir”. Ayətullah Məkarim yazır: Zühur əsrində sənaye və texnologiya, xüsusi nəqliyyat və informasiya vasitələri o qədər inkişaf edəcək ki, dünyanın böyük qitələri həqiqətdə bir-birinə yaxın olan şəhərlər, şərq və qərb bir ev kimi görünəcək, zaman və məkan ölçüləri aradan qalxacaqdır… Hər halda, bütün bu dəyişikliklər sənaye və texnologiya sahəsində baş verən inqilabın nəticəsi ehtimal verilsə də, bir növ həmin əsrə zəmin yaradan elmi dərəcə, yüksək məlumat, ruhi və fikri hazırlıq tələb edir. Mütərəqqi texnologiya ümumdünyəvi islahat və ədalətli hökümətə mane olmadığı kimi, onsuz bu böyük hədəfə çatmaq qeyri-mümkündür.
4. Elm və biliyin çiçəklənməsi: Zühur əsrində dindarlıq elmlə birgə genişlənəcək və insan dindarlığı elm və texnologiyanın tərəqqisinə zidd bilməyəcək. Rəvayətlərə əsasən, günəşdən başqa enerji, sürətli nəqliyyat bə informasiya vasitələri, canlı səs və görüntülər bütün varlıq aləminə hakim kəsiləcək. Hər bir şey əlin içi kimi görünəcək və İmam (ə) bütün danyaya hökmranlıq edəcəkdir. Saleh insanlar tam azadlıqda yaşayacaqlar. Bütün bunlar imam Zamanın (ə) misilsiz höküməti sayəsində gerçəkləşəcəkdir. Əlbəttə, bu qəribə inkişaf möcüzə ilə baş verməyəcək, əksinə zühur əsrindəki elmi tərəqqinin məhsuludur. Belə ki, bəşər bu aləmdə təbiətə hakim qanunlara uyğun əməl edəcək, möcüzə isə istisna və zəruri hallarda göstəriləcəkdir. İmam Sadiq (ə) buyurur: “Elm iyirmi yeddi hərfdən ibarətdir və peyğəmbərlər onun yalnız iki hərfini gətirmişlər. İnsanlar hələ də həmin iki hərfdən başqasını bilmirlər. Bizim Qaimimiz (ə) zühur edərkən, digər iyirmi beş hərfi də üzə çıxacaq onu insanlar arasında yayacaq və iki hərfi də əlavə etməklə, iyirmi yeddi hərfi onlara çatdıracaqdır”. Bu hədisdən başa düşülür ki, bəşər elmi baxımdan inkişaf etsə də, İmam Mehdinin (ə) dövründə birdəfəlik on iki dəfə tərəqqi edəcək. Azacıq diqqət etdikdə, zühur əsrində elm və texnikanın qeyri-adi sürətlə inkişaf edəcəyini başa düşürük.
5. Əqlin təkamülü: Zühur əsrində camaat əqli baxımdan yüksək mərhələyə çatacaq. İmam Baqir (ə) buyurur: “İmam Zaman (ə)ın zühuru zamanı Allah rəhmətini bütün bəndələrinə şamil edərək, onların əqli təkamülə çatdıracaqdır”. İmam Zaman (ə) İslam göstərişlərini kamil şəkildəicra etdiyindən insanların düşüncə qabiliyyəti artacaq və Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) “Əxlaqi gözəllikləri təkamülə çatdırmaq üçün göndərilmişəm” deyə buyurduğu hədəfi də həyata keçəcəkdir. İmam Zaman (ə) ın höküməti elmin tərəqqisini, əqlin təkamülünü, bəşərin gizli istedadlarının çiçəklənməsini ərməğan gətirəcəkdir. Bəşər uzun təcrübələrdən sonra, ilahi lütf və mərhəmət sayəsində dərk edəcək ki, insani tədbirlər bəşəriyyətin problemlərini həll etməyə qadir deyildir. Odur ki, hamı tam razılıqla İmam Zamanın (ə) inqilabını qəbul edəcəkdir.
6.Əxlaqi və mənəvi təkamül: Hədislərə görə İmam Zaman (ə) zühur edərkən insanların əxlaqi və mənəvi baxımdan da təkümlə çatacaqlar. O həzrətin dövlətinin spesifik xüsusiyyətlərindən biri də yer üzünü zülm və haqsızlıqdan təmizləyib, haqq ədalətlə doldurmaqdır. Rəvayətlər zühur əsrində dünyanı sivilizasiya, texnologiga, elm, əxlaq, mənəviyyat və əqlin inkişafı dövrü tanətdırır ki, müasir zamanımızdakı mütərəqqi elmi-texnologiya ilə fərsənglər fasiləsi olacaqdır. Əlbəttə, zühur əsrinin texnologiya bəşərin əxlaq və mədəniyyətini süquta sürükləyir, insanlar bu sahədə tərəqqi etdikdə, fitnə fəsada və kütləvi qırğınlara əl atır və insanlıqdan uzaqlaşırlar. İmam Zaman(ə) zühur etdiyi zaman dünyaya hakim hakim kəsilən şərait müasir dünyamıza hakim kəsilən şəraitlə tamamilə fərqlənəcək; yəni bəşər elmi-texnologiyası sahəsində hər nə qədər inkişaf etsə də, bir o qədər də əxlaq normalarına və insani keyfiyyətlərə yaxınlaşacaqdır.
Nəticə
Elm, sənaye, texnologiya, əql, mənəviyyat, əxlaq və s. Səciyyələrin tərəqqisini ərmağan gətirən ümumdünyəvi islahat və caganşümul quruluşun bərpası peyğəmbərlərin və digər məsum imamların dövründə qeyri-mümkün idi. Çünki onların dövründə bu quruluşa səbəb olan şərait yox idi. İmam Zamanın (ə) zühur əsrində isə buna şərait yaranacaq. Məhz bu səbəbdən dünyaya hakim acınacaqlı vəziyyət, qanlı müharibələr və amansız kütləvi qırğınlar o həzrətin hökümətinin qəbuluna səbəb olacaq. Demək, insanlar dünyanın mövcud nizamlarından, zülm və haqsızlıqlardan yorulub, ümidsizliyə qapıldıqdan sonra iman üzərində qurulan inqilaba, böyük islahata hazırlaşacaqlar. Belə bir şəraitdə, İmam Zaman (ə) zühur edəcək. İrqçilik və milliyyətpərəstlik bəşərin problemlərini həll etməyə qadir olmadığı kimi, elm, sənaye, texnologiya, əql, mənəviyyat, əxlaq və s, kimi səciyyələrin tərəqqisini ərməğan gətirən dünyamiqyaslı ədalət ilahi əxlaq və mənəviyyata söykənən fikri və mədəni hazırlıq da tələb edir.
Peyğəmbəri-Əkrəm (s) buyurur: “Yer mənim üçün bir yerə yığıldı, şərq və qərbin hər tərəfini gördüm. Tezliklə yer üzündə mənim ümmətimin höküməti bərpa olacaqdır.
İstifadə olunmuş mənbələr
Qurani-Kərim
“Biharul ənvar”, Əllamə Məclisi, 55-ci cild, səh, 122.
“Əl-hidayətul-kübra”, Hüseyn ibn Həmdan Hüseyni Həsini. 1-ci cild, səh, 340./
“Əş-şəriəti vəl-rəcət”, Şeyx Məhəmmədrza Təbəsi Nəcəfi, səh, 252.
Ayətullah Məkarim Şirazi, ” Mehdi – böyük inqilab”, səh, 82-90
“Müstədrəkül- vəsail”, Mirzə Hüseyn Təbərsi Qumi, 2-ci cild, 343.
“Ət-tacul-came lil üsul”
“İslam və dünya məzhəbləri baxımından Həzrət Mehdinin (ə) zühuru” Seyyid Əsədullah Haşimi. Səh, 255.
Təfsiri-Qurtubi “yunus surəsi təfsiri “
“Əqidə üsulları haqda əlli dərs” Ayətullah Nasir Məkarim Şirazi. Səh- 154-166. “Əqidə üsulları” Ayətulah Misbah Yəzdi, 2-ci cild səh. 226-227.